W POSZUKIWANIU GRIOTA albo ZAGADKA PRAPRADZIADKA

Refleksje po Brave Festival GRIOT we Wrocławiu, 10-17 lipca 2015.

BF2015-BANNER-str-glowna

Przywołując pamięć swoich przodków mogę sięgnąć najdalej w przeszłość do postaci mojego prapradziadka. Jak opowiadała mi mama, mój prapradziadek żył 105 lat, był zawsze wesoły i pełen wigoru, wyplatał słomiane koszyki i kapelusze, a wieczorami siadywał na ławeczce przed swoją chatą ze słomianym dachem i grał na skrzypkach. Mimo podeszłego wieku wciąż miał własne zęby, co okazało się jego zgubą, gdyż pewnego dnia zaczął sobie w nich dłubać, dostał zakażenia, od którego umarł. Ot i cała historia…

W „Opowieściach bluesowych”, które wraz z Gwidonem Cybulskim mieliśmy okazję zaprezentować na tegorocznym Brave Festival we Wrocławiu jest taka sekwencja: Bolo Adamczyk – bohater opowieści, poszukujący swojej ścieżki bluesowego wtajemniczenia, oddala się od afrykańskiego kręgu muzyków i tancerzy, uświadamiając sobie, że „to nie są moje korzenie, ja nie jestem stąd”. W pewnej chwili zaczyna się majaczyć przed nim obraz wiejskiej chatki, przed która gra na skrzypkach dziadek w słomianym kapeluszu. Bolo zaczyna biec w tamtą stronę, chce za wszelką cenę usłyszeć muzykę, ale im szybciej biegnie, tym obraz oddala się coraz bardziej, by wreszcie zniknąć…(dotąd tylko ja wiedziałem, że w tej scenie przywołuję swojego prapradziadka).

lekkie blog blues1

Chyba każdy, kto zajmuje się sztuką opowiadania, stawia sobie w pewnej chwili pytanie: co zrobić z własnymi historiami rodzinnymi, z opowieściami o swoich przodkach? Z jednej strony pytanie to dotyczy sposobu ich ewentualnego wykorzystania w opowieściach (historia osobista może być, na przykład, sposobem nawiązywania do wątków poruszanych w baśniach czy historiach lokalnych), z drugiej dotyka problemu tworzenia zwartych narracji ze strzępków obrazów, anegdot i okruchów wspomnień, jakie dziedziczymy w kuferkach pamięci rodzinnych historii. Czy może warto wstąpić na ścieżkę badacza/detektywa i tropić nieznane ślady naszych dziadków i pradziadków, studiując stare dokumenty, pamiętniki, robiąc wywiady z tymi, którzy mogą jeszcze pamiętać? Ale co zrobić z historiami, które nie mają raczej szans na dopowiedzenie i rozwinięcie, jak historia mojego prapradziadka?

Wybierając się wraz z innymi opowiadaczami i muzykami do Wrocławia na lipcowy Brave Festival, towarzyszyła mi ukryta intencja: a może to afrykańscy grioci pokażą mi sposób, w jaki będę mógł „odnaleźć” opowieść o moim prapradziadku?
Program festiwalu zapowiadał się fascynująco. Intrygującym pomysłem organizatorów było powierzenie funkcji kuratora festiwalu Soni Jobarteh – pochodzącej z zachodnioafrykańskiej rodziny griotów wirtuozce gry na korze i wspaniałej śpiewaczce. Jest ona pierwszą kobietą, która zyskała status kontynuatorki tej tradycji (jej częścią był, zastrzeżony dotąd wyłącznie dla mężczyzn, przywilej gry na korze).

Sona_Jobarteh_2_fot__Mateusz_Bral

Uczestnicy spotkań z Soną mogli poznać zarys historii griotów, którzy wywodzą się z pięciu głównych rodów z krajów Afryki Zachodniej, takich jak Mali, Gambia, Senegal, Gwinea i Gwinea-Bissau. Ich dzieje sięgają XII wieku, okresu świetności imperium Mali i czasów jego pierwszego historycznego władcy: Sundjaty/Sundżaty (Keita) , którego zmitologizowane dzieje stały się tematem najpopularniejszego eposu opowiadanego przez griotów i przekazywanego z pokolenia na pokolenie aż do naszych czasów. Epos ten spełniał rolę zarówno założycielskiego mitu królewskiego rodu, jak i konstytuował kulturową rolę i społeczną tożsamość griotów wśród ludu Mande.

Pierwszy griot – Bala Faseke był sługą i doradcą Sundjaty, spełniając także rolę nadwornego poety-śpiewaka, uwieczniającego w pieśniach czyny swego patrona. W uznaniu jego zasług król nadał mu przydomek „Kouyaté”, który oznacza wtajemniczonego – „tego, z którym dzielimy sekret”. Bala był także strażnikiem świętego instrumentu balafonu (od którego nazwy pochodzi jego imię). Ten mityczny instrument znajduję się ponoć do dziś pod opieką rodziny Kouyaté. Jednym z gości Brave Festival był Bala Kouyaté, który odziedziczył imię po swoim przodku sprzed 700 lat, a jego ojciec jest właśnie strażnikiem świętego balafonu.

Balla_Kouyate_2_fot._M.Bral

Sona Jobarteh powiedziała w tracie jednego ze spotkań znaczące zdanie: dla griotów najważniejsza była opowieść, muzyka stanowiła dodatek, była przyjemnością…Grioci byli przede wszystkim strażnikami pamięci – dziejów królewskiego rodu, własnej rodziny, narracji opiewających dzieje historyczne, jak i ważne wydarzenia i bohaterów sobie współczesnych. Organizatorzy Brave Festival postawili przed sobą zadanie odpowiedzi na pytanie: kim są dzisiejsi spadkobiercy tradycji griotów, która podobnie jak wiele innych form tradycyjnych kultur jest coraz bardziej spychana na margines przez współczesne pokolenia, starające się nadążać i dostosować do globalnych trendów i mód kultury masowej?

Sporo do myślenia dały mi występy Abou Diarry i Vieux Farki Touré. Oba koncerty były pokazem instrumentalnej wirtuozerii i rockowej energii, porywającej publiczność do tańca. Abou Diarra świadomie nawiązuje do stylu gry i scenicznej obecności Jimiego Hendrixa, wydobywając ze swojego małego ngoni myśliwych riffy godne największych mistrzów rockowych gitar. Także w stronę zdecydowanie rockowej ekspresji, opartej na dynamicznej grze sekcji rytmicznej (perkusja i gitara basowa) poszedł Vieux Farka Touré, wirtuoz gitary, syn legendarnego Ali Farki Touré, którego repertuar obejmuje szeroki krąg inspiracji – od afrykańskiego stylu gry ojca po wpływy rocka i amerykańskiego bluesa.

pras vieuxKoncerty były znakomite, ale…było to profesjonalne, mistrzowskie, muzyczne występy sceniczne, w których trudno mi było doszukać się elementów poetyki griotów-opowiadaczy. Czy to oznacza, że dzisiejsi potomkowie griotów, żeby funkcjonować w ramach współczesnej kultury, musieli przyjąć jej reguły gry? Najważniejszą przemianą byłoby więc skupienie się na materii muzycznej (wbrew zasadzie, że dla griota najważniejsza jest opowieść, a muzyka stanowi dodatek…), dążenie do wirtuozerii i efektownej scenicznej prezentacji. Taki obraz potwierdził koncert Bala Kouyaté, znów porywający, ale będący przede wszystkim popisem mistrzostwa w grze na balafonie. A co stało się z opowieściami?

Odpowiedzi na to pytanie udzielił mi festiwalowy film z Burkina Faso Keita! Dziedzictwo griota, który wyreżyserował Dani Kouyaté. Opowiada on historię trzynastoletniego chłopca, Mabo Keity, do którego domu przybywa stary griot, Djeliba Kouyaté. Misją griota jest wyjawienie chłopcu tajemnicy pochodzenia jego królewskiego nazwiska. Djeliba zaczyna, gdy tylko chłopiec wraca ze szkoły, snuć opowieść o królu Sundżacie i jego walce o królewską władzę, w której pomagają mu grioci. Od tego momentu mityczna historia zaczyna splatać się z codziennym życiem chłopca. Szybko dochodzi do konfliktu mitu z rzeczywistością. Coraz bardziej pochłonięty słuchaniem historii Mabo przestaje uważać na lekcjach, a co gorsza sam zaczyna ją opowiadać kolegom, odciągając ich od nauki. Zauważa to nauczyciel, który przychodzi do domu Mabo, by udzielić przestrogi jego rodzicom i pouczyć griota. Znamienny był przebieg rozmowy nauczyciela z Djelibą:
– Kim jesteś? Jakie jest twoje imie? – zapytał griot, gdy nauczyciel, nie przedstawiając się zaczął go nakłaniać do przerwania opowieści.
– A znasz historię swojego nazwiska? – pytał dalej Djeliba. – Nie znasz? To siadaj, zaraz ci opowiem!
Coraz bardziej rozeźlony nauczyciel apelował:
– Nie możesz opowiadać tych swoich historyjek w czasie wakacji? Przeszkadzasz chłopcu w nauce!
– A kto ustalił, kiedy są wakacje? Ty? Nie ty? Rząd? Jeśli tak, to nich rząd tu przyjdzie do mnie! Pogadamy!

Keita_photo_1

Film w piękny, malowniczy, ale i zarazem dramatyczny sposób, pokazuje pęknięcie, jakie nastąpiło – pomiędzy światem mitycznych opowieści – wyznaczników tradycyjnej i historycznej tożsamości ludów Afryki Zachodniej a współczesną rzeczywistością, w której nie ma już miejsca (?) na historie griotów. Czy ich żywym dziedzictwem pozostała już tylko muzyka a formą przekazywania opowieści o przodkach staną się tylko słowa piosenek odtwarzanych na koncertach i z nagrań płytowych (na swojej płycie Sona Jobarteh wyśpiewuje piękną piosenkę o swojej babci)?

Niespodziewanie, opowieść – mit objawiła się, poza programem głównych koncertów, na spotkaniu z Abou Diarrą w festiwalowym klubie Mleczarnia, w którym późnymi wieczorami opowiadali swoje historie polscy opowiadacze. Po odpowiedzi na standardowe pytania dotyczące źródeł tradycji jego muzyki i instrumentu (ngoni – tradycyjny „święty” instrument myśliwych), Abou zaczął opowiadać swoją osobistą historię, która wywoływała okrzyki zdumienia a nawet przerażenia tłumaczki i słuchaczy.

Jako mały chłopiec, po śmierci ojca, Abou musiał opuścić dom, zagrożony widmem głodu. Wyruszył w samotną wędrówkę przez świat, w poszukiwaniu jakiejkolwiek pracy, która zapewniłaby mu przeżycie. Wkrótce staje się ofiarą lokalnego kacyka, który pod pretekstem zatrudnienia, zwabił grupę chłopców, by dokonać na nich rytualnego mordu (chłopcy mieli zostać złożeni do grobu „królowej”, by stać się jej służbą na tamtym świecie). Abou z grupką kolegów zdołał sprytnie wydostać się z pułapki, wykorzystując czas wielkiego deszczu. Potem następuje dramatyczna sekwencja ucieczki i pogoni. Abou wydostaje się z potrzasku. Trafia do miasta, gdzie przez dwa lata pracuje w kawiarni, by ją porzucić, zniechęcony nieuczciwością właściciela, który odmawia mu wypłacania należnych pieniędzy. W trakcie drogi spotyka wędrowca grającego na ngoni, zostaje jego uczniem, potem trafia na swojego mistrza. W trakcie żmudnej nauki mistrz puszcza Abou nagranie Jimiego Hendrixa. – Masz to zagrać! – rozkazuje. Mimo wielu tygodni prób okazuje się to niemożliwe. – Ngoni ma za mało strun, nie da się na nim zagrać Hendrixa – pomyślał Abou, dodał do instrumentu dodatkowe struny i wtedy wykonał zadanie…

 pras 22

Nikt nie odważył się przerwać opowieści Abou Diarry, która trwała grubo ponad godzinę, przekraczając znacznie granicę wyznaczonego czasu spotkania. Opowieść Abou była dla mnie olśnieniem. Zrozumiałem, gdzie mogły się „ukryć” opowieści współczesnych griotów! Pointą historii Abou Diarry było zawołanie: Ja jestem Abou – to znaczy ten, który mówi zawsze prawdę! Ja jestem Diarra, znaczy lew!
Przez chwilę zastanawiałem się, czy jego historia była rzeczywiście prawdziwa? W jej przebiegu można było wytropić brak logiki, na przykład uciekający chłopcy zwracają się do napotkanej kobiety z prośbą o pieniądze na bilet autobusowy, a jakiś czas potem Abou trzyma w ręku banknot, uświadamiając sobie, pierwszy raz w życiu, czym są pieniądze.
Stwierdziłem jednak, że to nieważne! Abou opowiedział/stworzył swój osobisty mit założycielski, swoją prywatną genezę muzyka/artysty. A istotą mitu nie jest przecież naukowa wierność rzeczywistym faktom, ale realna siła, moc jaką daje tym, którzy się z nim utożsamiają. Kiedy Abou wołał: Ja jestem Diarra! Ja jestem lwem! – nie było nikogo na sali, kto by mu nie uwierzył.

Zadałem sobie pytanie: czy można uznać, że Abou Diarra jest przykładem szerszego procesu, jaki przeszła współcześnie opowieść griota, która opuszczając kontekst dawnej feudalnej wspólnoty, opartej kultywowaniu tradycji królewskiego rodu, przeniosła się i zamieszkała w przestrzeni indywidualnej wyobraźni współczesnego artysty?

Historia Soni Jobarteh, chociaż nie opowiedziana w takiej formie jaką to zrobił Abou Diarra, a którą można odtworzyć z jej licznych wypowiedzi i wystąpień na festiwalu, także układa się w zwartą osobistą narrację, opisującą proces jej emancypacji jako pierwszej kobiety grającej na korze i strażniczki tradycji, zarówno pamięci własnego rodu, jak i dorobku muzycznego griotów (Sonia jest założycielką szkoły w Gambii, w której dzieci poznają tajniki tradycyjnej muzyki afrykańskiej). Opowieść Soni jest także gotowym scenariuszem filmu o drodze do sukcesu we współczesnym świecie, przy pozostawaniu wiernym swoim korzeniom – czego symbolicznym wyrazem jest fakt, że jej śpiew znalazł się na ścieżce dźwiękowej hollywoodzkiego przeboju „Mandela: droga do wolności”.

Sona_Sanjally_Jobarteh_1_fot.M._Bral

 W trakcie finałowego koncertu Soni, w którym po raz pierwszy wystąpiła publicznie w duecie ze swoim ojcem Sanjally’m, miało miejsce znaczące wydarzenie, które pozwolę sobie zinterpretować w poetyce mitu. Otóż w trakcie tego wspaniałego koncertu, w pewnej chwili pękła struna w korze. Jej wymiana jest dość czasochłonna, koncert został więc przerwany a wtedy otworzyła się w nim niespodziewana przestrzeń na… opowiadanie historii. Tak jakby instrument chciał dać znać, że czegoś mu jednak brakuje w przyjętej konwencji występu na wielkiej scenie…
Także w trakcie występu grupy Pigmejow z Kongo – Ndima w pewnej chwili na plenerowej scenie wysiadło nagłośnienie. Publiczność poczuła wtedy, że wykonawcy poczuli się swobodnej i ich działania nabrały nowej energii i życia.

Jedna z refleksji, którą przywiozłem z Brave Festival jest zarazem postulatem poszukiwania innej, być może nowatorskiej formy, prezentacji dorobku griotów, w której otwierałaby się przestrzeń zarówno na muzykę, jak i opowieści. A może mogłaby ona przyjąć formę afrykańskiego sympozjonu, w trakcie którego popisy muzyczne wchodziłyby w dialog z opowieściami z życia, baśniami, mitami i naukowymi refleksjami?

Skoro opowieści griotów zamieszkały w przestrzeni osobistej, można posunąć się do stwierdzenia, że KAŻDY Z NAS NOSI W SOBIE GRIOTA, albo tak jak brzmiał tytuł towarzyszących festiwalowi warsztatów opowiadania dla seniorów: TWÓJ DZIADEK TEŻ JEST GRIOTEM! (jednym z prowadzących był Jacek Hałas, przywołujący tradycję wędrownych pieśniarzy-lirników, którzy byli w naszej kulturze chyba najbliżsi postaci griota).
U podstawy takiego uniwersalnego rozumienia tradycji griotów leży przekonanie, że ludzie, niezależnie od kręgu kultury, w którym żyją, potrzebują własnej tożsamościowej opowieści, swojego mitu, na który składają się i osobiste historie, uzasadniające wybory naszych życiowych ścieżek; i historie naszych przodków, otwierające nas na czerpanie i konfrontowanie się z doświadczeniami innych pokoleń; czy wreszcie nasze poglądy religijne, egzystencjalne czy filozoficzne, które stanowią zwykle najbardziej intymny, ukryty poziom osobistej narracji. Poza czym grioci pokazują, że opowieści warto nie tylko opowiadać, ale i można je wyśpiewywać a nawet wytańczyć!
Ich zdaniem, nie można być pełnowartościowym, „silnymi” człowiekiem, jeśli się nie zna sensu swojego prawdziwego imienia, rozumianego właśnie jako osobista, tożsamościowa historia. W czasach zerwania nitki opowieści pomiędzy pokoleniami, gdy negowane jest znaczenie historii a sens rzeczywistości rozpływa się w wiecznym, pozbawionym pamięci „teraz” (syndrom wyspy Lotofagów z wędrówki Odyseusza), jesteśmy często skazani na indywidualne, samotne poszukiwania własnej opowieści. Czy aby na pewno jest nam ona potrzebna do szczęścia? Nie przekonamy się, jeśli jej nie znajdziemy i nie opowiemy…

W trakcie Festiwalu poprowadziliśmy z Gwidonem Cybulskim warsztaty, który były poszukiwaniem współczesnej formy opowiadania o sobie, swojej rodzinie i przodkach przy wykorzystaniu brzmień afrykańskich instrumentów griotów: balafonu i ngoni. Opowiadając dla dzieci i dorosłych doświadczamy, od wielu już lat, niezwykłej mocy ich brzmienia. Nawet najmłodsze dzieci są wstanie zaskakująco długo słuchać opowieści, zahipnotyzowane dźwiękami balafonu i ngoni, które są wyjątkowo zaprzyjaźnione ze słowami (nastrojone w pentaktonice balfon i ngoni nigdy nie fałszują). Wydaje się, że rytm i brzmienie afrykańskiej muzyki przenoszą jakąś szczególną energię, wyzwalającą i harmonizującą opowieści (którą tracą jednak, w jakimś wymiarze, w trakcie nagłośnionych koncertów na dużych scenach). Siła oddziaływania afrykańskich rytmów i muzyki to temat do wnikliwych badań, w każdym razie uczestnicy warsztatów niemal od razu zaczęli, przy dźwiękach ngoni, wyśpiewywać swoje imiona i odnajdywać powiązane z nimi opowieści z życia wzięte i skojarzone z nimi baśnie i inne opowieści. Słuchając rodzących się historii innych, czułem jak gdzieś w oddali uśmiecha się do mnie mój prapradziadek…

Niemal prosto z festiwalu we Wrocławiu pojechaliśmy z Gwidonem do Kazimierza nad Wisłą na wesele Beaty Frankowskiej i Marka Patrzykonta. Beata – opowiadaczka z Grupy Studnia O.(też opowiadała na Brave Festival) – poprosiła swoich gości, których dużą część stanowili zaprzyjaźnieni opowiadacze i muzycy o przyniesienie na wesele prezentów-opowieści. Zainspirowani spotkaniem z griotami postanowiliśmy wyśpiewać i wyskandować opowieści o rodzinach i przodkach młodej pary. Gwidon przy dźwiękach ngoni wyśpiewał, pięknie spisane przez Beatę opowieści o jej legendarnym przodku/przodkini o nazwisku Ziętek (od wzięty w jasyr), o praprababci Anieli, o ukochanej babci Mili i wakacyjnych przedstawieniach rodzinnego teatru na drzewie, którego Beata była reżyserką… Ja wyskandowałem opowieść o wujku Marka, który był znakomitym koszykarzem, uczestnikiem Igrzysk Olimpijskich w Berlinie, przeprowadziłem wyobrażoną transmisję z przegranego meczu o medal w półfinale, zainicjowałem „koszykarski taniec” w rytmie muzyki Gwidona na balafonie.

-Wasze opowieści mnie uszczęśliwiły! – powiedziała później Beata. My też z Gwidonem czuliśmy się szczęśliwi i czujemy teraz, że zdarzyło się coś pięknego i ważnego. Weszliśmy na ścieżkę poszukiwania naszych griotów. I niekoniecznie musi ona prowadzić wprost do Afryki. Ciąg dalszy nastąpi…

IMG_1210

Autorzy zdjęć: Mateusz Bral & materiały prasowe organizatora, Jana Karpienko,

 

 

Ten wpis został opublikowany w kategorii Wydarzenia. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

30 odpowiedzi na „W POSZUKIWANIU GRIOTA albo ZAGADKA PRAPRADZIADKA

  1. node pisze:

    I intended to compose you the tiny observation so as to thank you very much again on your stunning techniques you have shared at this time. This is so incredibly generous with you to deliver unreservedly just what most of us would’ve advertised as an e book to make some profit for themselves, specifically considering the fact that you might well have tried it in the event you decided. Those solutions additionally served to become great way to understand that other individuals have similar zeal just like my own to see way more in regard to this matter. I believe there are some more pleasurable instances ahead for those who see your site.

  2. Hello my friend! I wish to say that this post is awesome, great written and include approximately all vital infos. I would like to peer extra posts like this .

  3. I simply had to thank you very much once more. I’m not certain the things I could possibly have carried out without those creative concepts provided by you relating to such a question. Entirely was a real difficult crisis in my position, however , coming across the expert technique you resolved that made me to cry with joy. Extremely thankful for the service and as well , hope you really know what a great job you were doing instructing people all through your websites. Most probably you have never come across any of us.

  4. yeezy boost pisze:

    Can I just say what a reduction to find somebody who actually is aware of what theyre speaking about on the internet. You undoubtedly know easy methods to bring a difficulty to gentle and make it important. Extra folks must learn this and perceive this aspect of the story. I cant imagine youre no more in style since you undoubtedly have the gift.

  5. vans shoes pisze:

    I in addition to my buddies have been digesting the great things from the blog and so at once developed a horrible suspicion I never expressed respect to the web site owner for those secrets. All the people came for that reason glad to see all of them and have definitely been loving those things. I appreciate you for being so thoughtful and then for pick out some superior subject matter millions of individuals are really wanting to understand about. Our sincere apologies for not saying thanks to you sooner.

  6. timberlands pisze:

    I and also my buddies happened to be checking out the nice tips and hints found on your site then suddenly got an awful suspicion I had not expressed respect to the site owner for those tips. These people happened to be as a result stimulated to read through all of them and have now in fact been tapping into these things. We appreciate you really being so accommodating and also for choosing this form of marvelous things millions of individuals are really desirous to be informed on. Our own honest regret for not expressing appreciation to sooner.

  7. nike air max pisze:

    I would like to show some appreciation to you just for rescuing me from this particular instance. Just after surfing around through the search engines and meeting strategies which were not helpful, I assumed my life was well over. Living without the strategies to the problems you have resolved by means of your main website is a serious case, as well as the ones which could have in a wrong way damaged my entire career if I hadn’t encountered the website. Your own personal capability and kindness in playing with all the details was invaluable. I don’t know what I would’ve done if I hadn’t encountered such a thing like this. I can also now look forward to my future. Thanks for your time so much for this skilled and effective help. I will not be reluctant to propose your site to any person who ought to have assistance on this subject matter.

  8. Needed to send you one very little word in order to give thanks the moment again for your personal pleasing thoughts you have contributed in this case. It is quite pretty open-handed of people like you to present publicly all that a lot of folks could possibly have advertised for an e-book in order to make some money on their own, especially since you could possibly have tried it in case you considered necessary. Those smart ideas as well served to become great way to recognize that someone else have similar eagerness like mine to see way more with reference to this issue. I believe there are some more fun periods ahead for individuals that take a look at your website.

  9. Thank you so much for giving everyone remarkably nice possiblity to read articles and blog posts from here. It can be very beneficial and as well , stuffed with a good time for me and my office friends to search your website nearly 3 times in 7 days to read the new secrets you have got. And definitely, I’m also usually contented concerning the outstanding creative concepts you serve. Some 4 ideas in this posting are truly the best I have ever had.

  10. yeezy boost pisze:

    My spouse and i felt really delighted Albert could finish up his studies from the precious recommendations he made using your site. It’s not at all simplistic just to happen to be giving out tips which usually many others may have been making money from. And we also realize we have the website owner to be grateful to for that. Most of the illustrations you made, the straightforward website navigation, the friendships you assist to promote – it’s many sensational, and it’s really leading our son and our family consider that that matter is enjoyable, and that is truly fundamental. Many thanks for the whole thing!

  11. This really answered my problem, thanks!

  12. I wanted to type a brief comment to be able to thank you for some of the superb tricks you are giving at this website. My extended internet look up has now been compensated with wonderful know-how to write about with my family members. I ‚d point out that most of us readers are very blessed to exist in a magnificent network with many perfect people with valuable solutions. I feel very grateful to have seen your webpages and look forward to so many more exciting moments reading here. Thanks once again for a lot of things.

  13. My husband and i felt now thrilled Edward managed to carry out his survey with the ideas he received from your weblog. It’s not at all simplistic to just possibly be giving for free concepts which most people have been trying to sell. And we all consider we’ve got you to be grateful to for that. The type of explanations you made, the simple blog navigation, the friendships you will assist to promote – it’s most amazing, and it is facilitating our son in addition to our family reckon that this concept is enjoyable, which is exceedingly mandatory. Many thanks for everything!

  14. I wanted to compose you this tiny remark so as to give many thanks as before relating to the beautiful things you have discussed here. It has been quite remarkably open-handed with people like you to deliver without restraint what some people would have supplied for an e-book in making some cash for themselves, chiefly since you might well have tried it if you considered necessary. The creative ideas also served to be a fantastic way to comprehend most people have the same eagerness similar to my own to know a little more pertaining to this problem. I think there are numerous more fun occasions in the future for individuals who read carefully your blog post.

  15. I wish to show some thanks to the writer just for bailing me out of such a scenario. Just after researching through the internet and obtaining techniques which were not beneficial, I assumed my life was done. Living without the presence of approaches to the difficulties you’ve solved all through your main review is a critical case, and the kind that would have negatively damaged my career if I had not encountered your website. The capability and kindness in controlling almost everything was valuable. I’m not sure what I would have done if I hadn’t encountered such a solution like this. I’m able to at this point look ahead to my future. Thank you so much for this high quality and results-oriented guide. I will not hesitate to suggest the website to anyone who needs and wants assistance about this situation.

  16. cheap jordans pisze:

    I am glad for commenting to make you know what a extraordinary encounter our girl developed viewing your web site. She came to find a good number of issues, including what it’s like to possess a marvelous giving nature to make other individuals without problems grasp certain hard to do subject areas. You truly did more than my expectations. Thank you for offering such precious, dependable, informative as well as fun tips on your topic to Julie.

  17. I wanted to compose you one very little observation in order to say thank you over again about the incredible knowledge you’ve discussed above. It has been really remarkably open-handed of you to allow publicly exactly what a lot of folks might have offered for an e book to help with making some cash for their own end, certainly given that you might have tried it in the event you wanted. These points also acted to become a fantastic way to comprehend other people have a similar fervor much like my own to realize good deal more with regards to this matter. I’m certain there are millions of more fun situations in the future for people who scan through your blog post.

  18. cheap jordans pisze:

    I and my pals were found to be going through the great things found on your web blog while immediately I got an awful feeling I never thanked you for those tips. These ladies became consequently happy to read them and have now very much been using them. Appreciate your simply being really considerate and also for selecting this sort of fantastic information most people are really wanting to discover. My very own honest apologies for not expressing appreciation to you sooner.

  19. very good post, i definitely love this website, keep on it

  20. I together with my pals have been examining the good pointers on the blog and so all of a sudden got a horrible feeling I had not thanked the website owner for those tips. Those young men ended up glad to read all of them and have in effect quite simply been enjoying those things. I appreciate you for indeed being indeed helpful and then for obtaining this kind of really good tips millions of individuals are really wanting to be informed on. My personal honest apologies for not expressing appreciation to sooner.

  21. jordan 13 pisze:

    I would like to show my passion for your generosity for folks that should have help on your situation. Your real dedication to passing the solution all through was exceptionally significant and have always enabled some individuals just like me to get to their goals. The useful publication denotes this much a person like me and a whole lot more to my fellow workers. With thanks; from each one of us.

  22. nike react pisze:

    My wife and i were excited that Emmanuel could carry out his studies because of the precious recommendations he grabbed out of the blog. It is now and again perplexing to simply choose to be offering tactics which usually other people might have been trying to sell. Therefore we fully understand we’ve got you to give thanks to for that. All the illustrations you’ve made, the easy site navigation, the relationships you will make it easier to instill – it’s got mostly astounding, and it is letting our son and us consider that the subject matter is interesting, which is extremely vital. Thank you for everything!

  23. jordan shoes pisze:

    My husband and i ended up being so lucky that Raymond could finish off his researching from your precious recommendations he gained through the weblog. It is now and again perplexing just to possibly be giving away helpful tips which other folks could have been trying to sell. We already know we have got you to give thanks to for this. All of the illustrations you’ve made, the easy site navigation, the relationships your site help to engender – it is most extraordinary, and it’s aiding our son in addition to us imagine that the theme is thrilling, which is certainly rather pressing. Many thanks for the whole thing!

  24. hermes belt pisze:

    Thank you a lot for giving everyone a very nice opportunity to read critical reviews from this web site. It is always so terrific and as well , full of a good time for me personally and my office peers to visit your site at the very least 3 times in a week to read through the newest secrets you have got. Not to mention, I am just certainly contented with your tremendous tricks you give. Selected 3 areas in this article are undeniably the simplest I’ve had.

  25. I intended to compose you one tiny observation in order to give many thanks again just for the magnificent concepts you’ve discussed above. It has been really extremely open-handed of people like you to present unhampered all that some people might have supplied for an e book to help with making some cash for their own end, principally since you could have done it in case you considered necessary. The creative ideas as well served as the good way to know that some people have the same dreams just as my personal own to figure out whole lot more related to this matter. I know there are lots of more pleasurable moments ahead for individuals who read your site.

  26. gucci belt pisze:

    I must show my love for your kind-heartedness for people who really want guidance on your topic. Your very own dedication to getting the message all-around ended up being certainly valuable and has specifically helped women just like me to attain their objectives. Your amazing warm and helpful information indicates much a person like me and even more to my mates. Best wishes; from all of us.

  27. I am commenting to make you know of the amazing experience my cousin’s daughter encountered studying your webblog. She figured out a good number of things, which included what it is like to possess an amazing teaching spirit to get certain people without difficulty understand a variety of advanced subject areas. You actually surpassed people’s desires. Thank you for distributing such valuable, trusted, explanatory and unique tips on your topic to Mary.

  28. very nice post, i definitely love this website, keep on it

  29. fila sneakers pisze:

    I must express some appreciation to the writer for rescuing me from such a crisis. Right after scouting throughout the internet and obtaining notions which are not pleasant, I assumed my entire life was well over. Being alive minus the solutions to the issues you have resolved by way of your article is a critical case, as well as those which may have badly damaged my entire career if I hadn’t discovered the blog. Your talents and kindness in taking care of almost everything was vital. I don’t know what I would’ve done if I hadn’t discovered such a subject like this. I’m able to at this time look forward to my future. Thanks a lot so much for the professional and results-oriented help. I will not hesitate to recommend your site to anybody who should get guide on this issue.

  30. I intended to create you one very small note to help thank you once again over the pleasing things you have shown above. It’s really unbelievably open-handed with people like you to present freely precisely what numerous people might have advertised as an ebook to get some cash on their own, and in particular since you might well have tried it if you ever considered necessary. These advice in addition served to be the great way to be certain that most people have the same dream just as my very own to find out a good deal more with reference to this problem. I’m sure there are millions of more pleasurable sessions ahead for individuals who examine your site.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *